بحث_کاربر:چیروکا

دختر لوتی
نویسنده	شهریار عباسی
محل نشر	تهران
تاریخ نشر	۱۳۹۳
شابک	‎۹۷۸-۹۶۴-۱۹۱-۳۲۵-۲
تعداد صفحات	۱۴۰
زبان	فارسی
نوع رسانه	کتاب

دختر لوتی به‌قلمِ شهریار عباسی رمانی است با روایتِ یک سفر که عشق در آن جاری می‌شود. چاپِ نخستِ این رمان در سال۱۳۹۳ توسط انتشارات «مروارید» رقم خورد و در سال۱۳۹۸ به چهارمین چاپ خود رسید.

* * * * *

دختر لوتی حال‌وهوای ایرانِ دههٔ۶۰ را از زبان یک معلم جوان بیان می‌کند. مردی به نام «هدایتی» که شغل معلمی را به‌مثابهٔ گریزگاهی از خدمت سربازی و جبهه‌های جنگ تلقی می‌کند و از پایتخت و شلوغی‌هایش رهسپار یک شهر کوچک مرزی می‌شود. او در این سفر، ناخواسته وارد جست‌وجویی برای یافتن هویت گم‌شده‌اش می‌شود، لایه‌های هویت اصلی خویش را می‌کاود و به ریشهٔ حقیقی‌اش دست می‌یازد.فصل نخست داستان با نام «سفر» آغاز می‌شود و مخاطب را بر آن می‌دارد که در این کتاب با راوی همراه شود و ای بسا به‌سبب اول‌شخص بودن راوی خود را همان دبیر فیزیک تصور کند و تجربیات جدیدی را در این سفر بیاموزد.
نویسنده، داستان را با زبانی ساده و به‌صورت خطی و خاطره‌وار در صدوچهل صفحه می‌نویسد؛ معلمی که به شهر پلدختر سفر کرده و در همسایگی یک خانوادهٔ کولی، مهر دخترشان را به‌دل خریده و به کاوش هویت خویش پرداخته است.
دختر لوتی یک رمان اجتماعی و واقع‌گراست که مسائل اجتماعی زمان جنگ را بیان می‌کند. معلمی که بین مردم است، در پشت خط مقدم جبهه به تدریس رزمندگان می‌پردازد، بلیط درجه‌یک قطار را با صندلی اتوبوسی پر از رزمنده عوض می‌کند تا ده روز آخر سال را در کنار بچه‌های جبهه سپری کند. آقامعلم بین رفتن و ماندن، ماندن را انتخاب می‌کند تا در کنار دانش‌آموزانش که مانند خودش با جراحت‌های مختلف سر جلسهٔ امتحان حاضر شده‌اند باشد و در نمره‌دادن به آن‌ها آسان بگیرد.
شهریار عباسی با نگارش دختر لوتی جایزهٔ ادبی جلال آل‌احمد را در هشتمین دوره از آنِ خود کرد. او همچنین نایل به کسب جایزهٔ ادبی کتاب سال دفاع مقدس شد.

برای کسانی که کتاب را نخوانده‌اند

یک بند در معرفی خلاصهٔ کتاب (بدون رجوع به اطلاعات شناسنامه‌ای)

رمان دختر لوتی زندگی آموزگار جوانی را روایت می‌کند که در زمان جنگ تحمیلی، برای تدریس به پلدختر در جنوب لرستان و شمال خوزستان سفر می‌کند. او در آنجا با قومِ «لوتی» یا «کولی» آشنا می‌شود. لوتی‌ها اقوام دوره‌گرد هستند که اغلب به شغل‌های مطربی، رمالی و آوازه‌خوانی روی می‌آورند و جامعه آن‌ها را طَرد می‌کند. آقای معلم عاشق یکی از همین دخترهای لوتی می‌شود و در طی داستان دگرگونی‌هایی درونش روی می‌دهد.

برای کسانی که کتاب را خوانده‌اند

از میان یادها

جلسات نقد و بررسی

نشست نقد و بررسی این رمان در مهر۱۳۹۵ در فرهنگسرای ملل با عنوان «صدوچهاردهمین نشست کانون کتابخوانان ملل» برگزار شده است.
رمان دختر لوتی در نشست ادبی «سه‌شنبه‌های کتاب» در تیر۱۳۹۷ در موزهٔ انقلاب اسلامی و دفاع مقدس نقد و بررسی شده است.

خلاصهٔ مفصل‌تر کتاب در حد دو بند

داستان این کتاب در دوران پس از انقلاب و در بحبوحهٔ جنگ ایران و عراق می‌گذرد. شخصیت اصلی، مرد جوانی است که در تهران زندگی می‌کند. او با میل خود، به‌منظور گریز از خدمت سربازی و برای تدریس درس فیزیک، رهسپار پلدختر در استان لرستان می‌شود. پلدختر که نسبت به تهران کوچک‌تر است و فرهنگش متفاوت، برای معلم جوان کمی غریبه است. ارتش بعثی عراق گاه‌به‌گاه آن شهر را بمباران هوایی می‌کند. آقای معلم در خانه‌ای ساکن می‌شود که همسایه‌شان یک خانوادهٔ لوتی هستند. لوتی‌ها دوره‌گردهایی هستند که شغل بیشترشان مطربی و آوازه‌خوانی و کارهای صنعتی است. سایر مردم با آن‌ها بی‌مهری می‌کنند. معاون مدرسه به معلم جوان می‌گوید که با لوتی‌ها ارتباط نگیرد. ولی آقای معلم با واردشدن به خانهٔ لوتی‌ها پایش به ماجراهایی کشیده می‌شود. دخترِ آن خانوادهٔ لوتی، شاگرد مدرسه‌ای است که معلم جوان در آنجا تدریس می‌کند. آموزگار، عاشق و دل‌باختهٔ دختر لوتی می‌شود. در این آشنایی‌ها، معلم جوان به جست‌وجوی هویت گم‌شده‌اش می‌پردازد و مسافر پادگان دوکوهه در اندیمشک می‌شود.

محل نوشته‌شدن در کتاب (در صورت مهم‌بودن این امر)

رمان به‌لحاظ جغرافیایی در منطقهٔ پلدختر در جنوب استان لرستان و در بازهٔ زمانی دههٔ۶۰ روایت می‌شود. در این ناحیهٔ مرزی، مردمان عشایر زندگی می‌کنند و به‌دلیل نزدیک‌بودن به منطقهٔ جنگی، فضای نظامی بر آنجا حاکم است.

سبک کتاب

دختر لوتی یک اثر واقع‌گرای اجتماعی است که جنگ زیرمجموعهٔ آن قرار گرفته است و مسائل اجتماعی بر روی جنگ تأثیر گذاشته‌اند.
پایان‌بندی کتاب باز است و نتیجه‌گیری به‌عهدهٔ مخاطب گذاشته شده است.
عشق و فضاهای ذهنی وحشت در این رمان در کنار هم بیان شده‌اند و رگه‌هایی از داستان آگوتیک را به‌صورت آشکارا در رمان می‌نمایانند.

فراست چرایی خوب‌بودن دختر لوتی را می‌گوید:
وقتی کتابی را برای خواندن در دست می‌گیریم، اولین نکته این است که آن کتاب چقدر ما را درگیر می‌کند. البته جدا از درگیرکردن ذهن، باید ما را دل‌بسته هم بکند و از آن لذت ببریم. وقتی این کتاب را خواندم حس کردم آن درگیری در ابتدای رمان وجود دارد. وقتی نثر کتاب را خواندم بازهم دیدم آن دل‌بستگی و درگیری ذهنی در متن هم دیده می‌شود. در تعریف کلی می‌توان به این رمان، عنوان رمان خوب را اطلاق کرد.

پیرنگ

از دیدگاه قاسم‌علی فراست نخستین دغدغهٔ این کتاب هویت است که با پس‌زمینهٔ جنگ مطرح می‌شود. نویسنده با شگرد خوبی بدون اینکه اسمی از جنگ ببرد، یک زندگی را در داستان جای می‌دهد و مخاطب را به آن زندگی و شخصیت‌هایش دلبسته می‌کند. پس از علاقه‌مند شدن به شخصیت‌ها، جنگ کم‌کم اهمیت پیدا می‌کند و مخاطب دیگر نمی‌تواند آن را رها کند.

فضاسازی

تصاویری که در این رمان ترسیم شده‌اند، فضای جنگ را برای کسانی که آن را ندیده و تجربه نکرده‌اند نشان داده است.

شخصیت‌پردازی

قاسم‌علی فراست بر این باور است که شهریار عباسی شخصیت‌های داستان را به‌زیبایی تصویر کرده است. شخصیت‌ها نمود فیزیکی ویژه‌ای ندارند؛ ولی توصیفِ کردار و رفتار آن‌ها بسیار درخشان است. مکالمه‌های کتاب نیز شخصیت‌پردازی، فرهنگ‌سازی و زیرگفتار دارند؛ این‌گونه شخصیت‌پردازی‌ها پسندِ مخاطب است و او به‌راحتی رمان را باور می‌کند.

مکالمه‌نویسی

تفاوت نویسندهٔ حرفه‌ای و معمولی در زیرگفتار مشخص می‌شود. نویسندهٔ حرفه‌ای افزون بر اینکه به گفتار می‌پردازد، هوشمندانه از زیرگفتار نیز بهره می‌جوید. در نظر فراست برخی از مکالمه‌های این رمان چندوجهی هستند و زیرگفتار دارند.

ویژگی‌های مهم کتاب

از مهم‌ترین ویژگی‌های این داستان، برگشت به هویت و جوهرهٔ فرد است. با اینکه رمان دارای شیوهٔ روایت خطی است؛ ولی بُن‌مایه‌های پست‌مدرنیسم مانند عدمِ‌قطعیت و برگشت به سنت در آن به‌چشم می‌خورد. عباسی از زادبوم خود در نگارش داستان بهره برده که این موجب توفیق رمان شده است. این داستان به‌دلیل پرسشگری عالمانه و پاسخ‌های ظریف به برخی فرازونشیب‌های فضای جنگ، به یک داستان موفق در حوزهٔ دفاع مقدس تبدیل شده است.
در بخش بررسی ونقد ماهنامهٔ ادبیات و داستان که ویژهٔ هشتمین دورهٔ جایزهٔ جلال آل‌احمد است، نوشته شده:

« شهریار عباسی به‌سبب نوع نگاه و زاویهٔ دیدش به دفاع مقدس در میان شایستگان جای گرفته است. او می‌کوشد تا شخصیت‌هایش را از دل دیالوگ‌های رمان به مخاطب معرفی کند. به همین دلیل، هرچند با توصیف‌هایش، فضا و موقعیت را مقابل دیدگان او تصویر کرده است، اما معرفی خلق‌وخو و مرام و منش آدم‌های داستان را به دیالوگ‌هایش سپرده است. »

اظهارنظرها

از دیدگاه قاسم‌علی فراست تصاویر زیبایی که در رمان ترسیم شده‌اند، کم هستند. تصویرسازی‌های بیشتر می‌توانست داستان را دلنشین‌تر و زنده‌تر کند. همچنین زبان داستان نیز با همهٔ زیبایی‌هایی که دارد، می‌توانست با توجه بیشتر به گویش‌های بومی، بر جذابیت رمان بیفزاید.

نقدهای مثبت

نویسندهٔ کتاب به‌عنوان یک روشن‌فکرِ مسئول در جای‌جای رمان دربارهٔ باورهای رایج تردید ایجاد کرده است و این برای مخاطب دلپذیر است؛ ولی قهرمان‌های رمان خودشان به یکدیگر پاسخ می‌دهند. مؤلف بدون نگاه تک‌ساحتی به افراد جامعه، چالش‌ها را در متن گنجانده است.

نقدهای منفی

این رمان مربوط به مردمان عشایر است، ولی از گویش‌های محلی لری استفاده نشده است. داستان برای فضاسازی به لهجهٔ لری نیاز دارد. نویسنده بر روی برخی از شخصیت‌ها تمرکز کمی داشته است. کتاب باید براساس واقعیت‌ها نگاشته شود نه فرض‌ها. در متن داستان پرش‌ها و گسست‌هایی وجود دارد.

اظهارنظر اهالی ادبیات و روشنفکران

والی‌زاده، نویسنده و پژوهشگر، طرز بیان و رویکرد شهریار عباسی در این کتاب به ادبیات دفاع مقدس را متفاوت می‌بیند. در نگاه برخی از منتقدین، دختر لوتی به‌سبب برخی از مؤلفه‌های داستانی‌اش، رمان ضدّجنگ است؛ اما والی‌زاده با این نظریه موافق نیست.

جوایز کتاب

رمان دختر لوتی در سال۱۳۹۶، جایزهٔ ادبی جلال آل‌احمد را در هشتمین دوره‌، برای نویسنده‌اش به‌ارمغان آورد. این کتاب در هفدهمین دورهٔ جایزهٔ ادبی کتاب سال دفاع مقدس نیز برگزیده شد.

منابع

• «نامزدهای بخش رمان». ماهنامهٔ ادبیات و داستان؛ ویژهٔ هشتمین دورهٔ جایزهٔ ادبی جلال آل‌احمد (تهران) دوم (۱۳۹۴): ۵۶ و ۵۷. 

پیوند به بیرون

• «دختر لوتی: رمان». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی ایران. بازبینی‌شده در ۱۱شهریور۱۳۹۹ (۱سپتامبر۲۰۲۰). 

• «نقد «دختر لوتی» در فرهنگسرای ملل». خبرگزاری مهر، ۱۹مهر۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۱۵شهریور۱۳۹۹ (۵سپتامبر۲۰۲۰). 

• «ادبیات معاصر ایران با دفاع مقدس جهانی می‌شود.». خبرگزاری شبستان، ۱۲تیر۱۳۹۷. بازبینی‌شده در ۱۷شهریور۱۳۹۹ (۷سپتامبر۲۰۲۰). 

• «کتاب دختر لوتی اثر شهریار عباسی». تارنمای ایران‌کتاب. بازبینی‌شده در ۱۶شهریور۱۳۹۹ (۶سپتامبر۲۰۲۰). 

• «رمان برگزیدهٔ جایزهٔ جلال». تارنمای نسیم آنلاین، ۱۸آذر۱۳۹۴. بازبینی‌شده در ۱۶شهریور۱۳۹۹ (۶سپتامبر۲۰۲۰).