جشنواره شعر فجر

تا طراوت شعر هست

هرگز زرد و پژمرده نخواهیم شد.

جشنوارۀ شعر فجر، بیانی دیگر است از تبلور حسِ برگرفته از اندیشه و گاه بستری برای ابراز اندیشه با ابزار حس. محفلش را ۱۳۸۵ برپا کردند و از آن پس، با ریتمِ سالی یک‌بار، پی‌درپی نواخت.

* * * * *

دو دورۀ نخست جشنوارهٔ شعر فجر، صرفاً به تجلیل از شاعران بزرگ گذشت و از دورۀ سوم، جشنواره شد، مسابقه. با همین آهنگ به‌پیش رفت تااینکه در هشتمین دوره، گسترۀ خود را از «ملی» به «بین‌المللی» وسعت بخشید و سرانجام سال۱۳۹۳ سرپرستیِ جشنوارهٔ ۹ساله را به بنیاد شعر و ادبیات داستانی ایرانیان سپردند.

دوره	دبیر	بخش امام و انقلاب	بخش آئینی	بخش جوان	بخش طنز	بخش تصنیف و ترانه	بخش شعر کلاسیک	بخش نو (سپید و نیمایی)	بخش کودک و نوجوان	بخش فارسی‌زبانان	بخش ملی و میهنی
اول(۱۳۸۵)	علی‌رضا قزوه	برگزیده ۱. مهرداد اوستا سایر نامزدها ۱. علی معلم دامغانی ۲. قیصر امین‌پور ۳. محمدعلی بهمنی ۴. زکریا اخلاقی	برگزیده ۱. سیدحسن حسینی و قیصر امین‌پور سایر نامزدها ۱. خسرو احتشامی ۲. قادر طهماسبی ۳. سعید بیابانکی	برگزیده ۱. فاضل نظری و سعید میرزایی سایر نامزدها ۱. گروس عبدالملکیان ۲. علی محمد مودب	برگزیده ۱. ابوالفضل زرویی نصرآباد سایر نامزدها ۱. ناصر فیض ۲. رضا رفیع ۳. سیدعبدالرضا موسوی	برگزیده ۱. بیژن ترقی ۲. علی معلم دامغانی سایر نامزدها ۱. رحیم معینی کرمانشاهی ۲. محمدعلی بهمنی ۳. قیصر امین‌پور	برگزیده ۱. حسین منزوی ۲. محمدعلی بهمنی سایر نامزدها ۱. خسرو احتشامی ۲. قیصر امین‌پور ۳. نصر‌الله مردانی	برگزیده ۱. طاهره صفارزاده سایر نامزدها ۱. شمس لنگرودی ۲. بیژن نجدی ۳. احمدرضا احمدی ۴. سیدعلی موسوی گرمارودی	برگزیده ۱. افشین علاء و افسانه شعبان‌نژاد سایر نامزدها ۱. طاهره قاسم‌نیا ۲. مصطفی رحماندوست ۳. ناصر کشاورز	برگزیده ۱. محمدکاظم کاظمی و لطیف پدرام (افغانستان) ۲. محمدعلی عجمی (تاجیکستان) ۳. ظهیر احدصدیقی (پاکستان)	برگزیده ۱. مهدی اخوان ثالث سایر نامزدها ۱. حسین منزوی ۲. رحیم معینی کرمانشاهی ۳. سلمان هراتی ۴. یدالله کرمانشاهی

دوره	دبیر	بخش کودک و نوجوان	بخش آزاد	بخش اجتماعی	بخش پایداری و انتفاضه	بخش آئینی	بخش امام و انقلاب	بخش جوان	بخش استانی
دوم(۱۳۸۶)	محمودرضا اکرامی‌فر	برگزیده ۱. منیره هاشمی (خراسان رضوی) سایر نامزدها ۱. بیوک ملکی ۲. ناصر کشاورز ۳. شکوه قاسم‌نیا	برگزیده ۱. سعید شاد (کردستان) و گروس عبدالملکیان (تهران) سایر نامزدها ۱. احدرضا احمدی ۲. مفتون امینی ۳. حسین سعیدی مهدوی ۴. محمدباقر کلاهی اهری	برگزیده ۱. مهدی فرجی و میلاد عرفان‌پور سایر نامزدها ۱. منوچهر احترامی ۲. عبدالجبار کاکایی ۳. ناصر فیض	برگزیده ۱. امید مهدی‌نژاد (تهران) سایر نامزدها ۱. مهدی سعیدی ۲. علیرضا قزوه ۳. حسین اسرافیلی ۴. محمدرضا عبدالملکیان	برگزیده ۱. آرش پورعلیزاده (رشت) و مرتضی آل‌کثیر (خوزستان) سایر نامزدها ۱. محمدعلی مجاهدی ۲. علی موسوی گرمارودی ۳. محمدجواد غفورزاده ۴. قادر طهماسبی	برگزیده ۱. محمدحسین ابراهیمی (کرمان) سایر نامزدها ۱. یوسف‌علی میرشکاک ۲. زکریا اخلاقی ۳. احمد عزیزی ۴. فاطمه راکعی	(به هر کدام از برگزیدگان این بخش لوح تقدیر، تندیس سرو زرین و ۱۰ سکه بهار آزادی اهدا شد)	(به هر کدام از برگزیدگان این بخش لوح تقدیر و ۵ سکه بهار آزادی اهدا شد.) آذربایجان شرقی (صالح سجادی)، آذربایجان غربی (بهرام اسدی)، اردبیل (میرعلی عابدیان)، اصفهان (علی مظاهر)، ایلام (جلیل صفربیگی)، بوشهر (رضا طاهری)، تهران (ساعد باقری)، چهارمحال و بختیاری (مریم محمدی)، خراسان رضوی (هادی منوری)، خراسان شمالی (قدرت‌الله شریفی)، خراسان جنوبی (محمدعلی رحیمی)، خوزستان (هرمز فرهادی بابادی)، زنجان (همایون عطایی)، سمنان (شریف رضا مجد)، سیستان و بلوچستان (عبدالله واثق عباسی)، قزوین (امیر عاملی)، قم (سید ابوالقاسم حسینی)، کردستان (احسان فریدونی)، کرمان (محمدعلی جوشایی)، کرمانشاه (علی شمس علیزاده)، کهگیلویه و بویراحمد (فریدون داوری)، گیلان (امیرفخر موسوی)، گلستان (جعفر رودسرابی)، لرستان (محمدرضا روزبه)، مازندران (محمدعلی رضازاده)، مرکزی (مهدی رحیمی)، هرمزگان (جواد ضمیری)، همدان (احمد خوانساری) و یزد (عالیه محرابی)

دوره	دبیران	بخش شعر کهن و سنتی	بخش نیمایی و سپید	بخش کودک و نوجوان	بخش جوان (رقابتی)	بخش شعر امروز انقلاب اسلامی
سوم(۱۳۸۷)	علی معلم دامغانی، فاضل نظری (دبیر علمی)، مصطفی امیدی (دبیر اجرایی)	رتبه اول ۱. حسین جنتی (ورامین) ۲. محمدمهدی سیار (استان فارس) دوم ۱. علیرضا بدیع (نیشابور) ۲. محمدجواد شاهمرادی (اصفهان) سوم ۱. مهدی مظاهری خورزنی (استان تهران) ۲. مهدی فرجی کاشان (استان اصفهان)	۱. ابراهیم اکبری دیزگاه (استان قم) ۲. مجید سعدآبادی (استان تهران) ۳. علیرضا لبش (استان قم)	نفر برتر بخش نوجوان ۱. حسین تولایی (استان تهران) نفرات برتر بخش کودک ۱. مریم زندی (استان همدان، ملایر) ۲. مریم هاشم‌پور (استان تهران)	داروان بخش کلاسیک ۱. مرتضی کاخی ۲. ساعد باقری ۳. محمدرضا ترکی ۴. حسین آهی ۵. قربان ولیئی داوران بخش نیمایی و سپید ۱. مفتون امینی ۲. محمدباقر کلاهی اهری ۳. مصطفی علی‌پور ۴. محمدرضا عبدالملکیان ۵. رضا صفریان داوران بخش کودک و نوجوان ۱. مصطفی رحمان‌دوست ۲. بیوک ملکی ۳. افشین علاء ۴. بابک نیک‌طلب ۵. شکوه قاسم‌نیا	برگزیدگان جعفر ابراهیمی (شاهد)، بیژن ارژن، محمودرضا اکرامی‌فر، صابر امامی، مرتضی امیری اسفندقه، اسماعیل امینی، علی انسانی، عباس براتی‌پور، راضیه بهرامی، سعید بیابانکی، موسی بیدج، محمدرضا ترکی، محمدحسین جعفریان، حبیب‌الله چایچیان، عباس چشامی، سعید حدادیان، کاووس حسن‌لی، ابوالقاسم حسینی، سارا حیدری، هادی خورشاهیان، محمود دست‌پیش، احد ده‌بزرگی، خلیل ذکاوت، نرگس رجایی، صادق رحمانیان، غلامرضا رحمدل شرفشاهی، محمدرضا رستم‌پور، عبدالرضا رضایی‌نیا، محمد رمضانی فرخانی، محمدرضا روزبه، ابوالفضل زرویی نصرآباد و مجید زمانی اصل. دیگر برگزیدگان این بخش هم به این ترتیب معرفی شده‌اند: فاطمه سالاروند، سیدمحمود سجادی، هادی سعیدی کیاسری، محمدحسین سعیدی مهدوی، عبدالرحیم سعیدی راد، مریم سقلاطونی، محمود سنجری، افسانه شعبان‌نژاد، ضیاءالدین شفیعی، حمیدرضا شکارسری، غلامرضا شکوهی، رضا صفریان، کیومرث عباسی قصری، افشین علاء، محمدکاظم علی‌پور، مصطفی علی‌پور، محمدجواد غفورزاده، ابوالفضل فاضل نظری، امیر فخر موسوی، ناصر فیض، شکوه قاسم‌نیا، ایرج قنبری، محمدباقر کلاهی اهری، شیرینعلی گل‌مرادی، علی‌محمد مؤدب، محمدعلی مجاهدی، مصطفی محدثی خراسانی، محمدکاظم مزینانی، شهرام مقدسی، هادی منوری، محمدرضا مهدی‌زاده، سیدعبدالجواد موسوی، سیدعلی‌اکبر میرافضلی، سیدعلی میرباذل، اکبر میرجعفری، محمدسعید میرزایی، زهره نارنجی، پروانه نجاتی، مجید نظافت، عرفان نظرآهاری، مرتضی نوربخش، منصوره نیکوگفتار، حمید هنرجو، علی هوشمند، صدیقه وسمقی، قربان ولیئی، بهروز یاسمی و سعید یوسف‌نیا.

داستانک‌ها، حواشی و اتفاقات ماندگار در گذر از دوره‌های مختلف

برگزار کنندگان جشنواره شعر فجر

جشنواره شعر فجر از سال ۱۳۸۵، زیر نظر دفتر شعر و موسیقی معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کار خود را آغاز کرد اما از سال دوم یعنی ۱۳۸۶، معاونت امور فرهنگی متولی برگزاری این رویداد ادبی بود. بنیاد شعر و ادبیات داستانی ایرانیان از دوره نهم، سال ۱۳۹۳ مجری برگزاری جشنواره بین‌المللی شعر فجر بود که در دوره دهم آن، محافل این جشنواره علاوه بر ۱۰ شهر داخلی در کشورهای افغانستان، تاجیکستان و لبنان نیز برگزار شد. هم اکنون مسئولیت برگزاری این جشنواره، با خانه کتاب و ادبیات ایران است که از سال ۱۳۹۹ با ادغام موسسات زیر نظر معاونت امور فرهنگی شکل گرفت.

هر سال، متفاوت‌تر از سال قبل!

یکی از نکات جالب توجه در ۱۵ دوره گذشته، نبود ثبات در اهدای جوایز است، در هر دوره، هیات داوران، به نحوه متفاوتی جوایز را اهدا کرده اند، گاهی یک شاعر، گاهی مجموعه شعر و گاهی فعالیت شاعرانه آنان حائز جایزه دانسته شده است. از سوی دیگر، در هر دوره بخش های متفاوتی در این جایزه داشته ایم که از سال ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۸ به مدت پنج سال، ثباتی نسبی بر بخش‌های جایزه حاکم بوده و تنها در بخش بزرگسال، درباره شعر و کودک و نوجوان سیمرغ اهدا شده است.

زنان و سیمرغ شعر

در ۱۱ دوره از ۱۵ دوره برگزار شده، زنان توانسته‌اند رتبه نخست جایزه را در یک بخش به دست بیاورند. بیشترین جوایزی که به بانوان شاعر تعلق گرفته است در حوزه ادبیات کودک و نوجوان بوده که نام‌های آشنایی چون شکوه قاسم‌نیا، افسانه شعبان نژاد و مریم هاشمی‌پور به چشم می خورد. زنده یاد طاهره صفارزاده، در نخستین دوره جشنواره شعر فجر در بخش شعر نو، جایزه نفر اول را دریافت کرد که نخستین بانوی برگزیده در این جایزه به حساب می آید.

از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۲ در ۴ دوره، هیچ زنی در هیچ یک از بخش‌های این جایزه، موفق به دریافت رتبه نخست نشد در سال ۱۳۹۲، لیلا کردبچه در بخش شعر آزاد، مریم بهروزی در بخش شعر محاوره، شبنم فرضی‌زاده در شعر بومی و زهرا موسوی و سعیده موسوی‌زاده در بخش کودک و نوجوان، برگزیدگان این دوره بوده اند.

عجیب‌ترین دوره‌های جشنواره شعر فجر!

در سال‌های ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۱، به مدت سه سال در بخش‌های مختلف جشنواره، تنها یک برنده در هر دوره معرفی شده است. در سال ۱۳۸۹ از چهار بخش، تنها در حوزه ادبیات کودک و نوجوان یک برگزیده معرفی شد و در سال ۱۳۹۰ از ۵ بخش تنها در بخش شعر سنتی و در سال ۱۳۹۱ از بخش که جشنواره داشت در ۵ بخش، برگزیده معرفی شد.

سخنرانی‌های ماندگار

متن کامل پیام وزیر فرهنگ و ارشاد به دوازدهمین جشنواره

« بسم ‌الله الرحمن الرحیم

«شعر» هنر ملی ایرانیان برای ابراز اندیشه‌ها و عواطف پاک انسانی و الهی مردم این سرزمین بوده است. در همه‌ٔ زمان‌ها میراث عظیم تمدن ایرانی‌اسلامی با شعر شناخته می‌شود. حکیم ابوالقاسم فردوسی حماسه را با حکمت درآمیخت. خیام نیشابوری دانش و فلسفه را به شعر پیوند زد. مولانا جلال‌الدین، آموزه‌های قرآنی و عرفانی را با شعر خویش به آفاق برد. مصلح‌الدین سعدی شیرازی آداب انسان‌بودن را به ادب و ادبیات گره زد و خواجه حافظ شیرازی معنویت را با زبان شعر برای همه‌ٔ اعصار به یادگار گذاشت. این آسمان سرشار از ستاره‌های پرفروغی است که درک عمق اندیشه و حکمت آن نیازمند گذران روزها و شب‌های بسیار است.
«شعر» بیش و پیش از همه‌ٔ هنرها و در حیاتی‌ترین بزنگاه‌های دینی و اجتماعی، دشــواری رسالت انسان‌بودن را به‌دوش کشیده است. ملت سرفراز ایران، شعور ناب و آرمان‌های انقلاب خود را در شعرها و شعارهایش متجلی کرد و این‌گونه از زمستان بهار ساخت.
جشنواره رفیع شعر فجر، میراث‌دار و حافظ چنین سابقه درخشانی است. اکنون که کاروان این جشنواره به منزل دوازدهم رسیده است، امیدواریم با جوشش شاعران و کوشش مدیران فرهنگی، سپهر ادبیات فارسی از تولد و درخشش ستارگان ماندگار پرفروغ‌تر شود. جهان، مشتاق شنیدن شعر ناب و کلام طربناک ایرانیان است. سرآغاز دوازدهمین جشنواره شعر فجر در خاک پاک کرمانشاه که این روزها داغ سروهای جوان ایران را در سینه دارد، نشانه‌ای از این حقیقت همیشگی است که این بار نیز شعر شانه‌به‌شانه‌ سوگوارِ مردم خواهد ایستاد.

»

تا طراوت شعر هست، هرگز زرد و پژمرده نخواهیم شد.

نظرات مطرح

آرش شفاعی شاعر و روزنامه‌نگار، چیستی جشنواره و بایدها و نبایدهای پیش‌رو

• جشنوارهٔ بین‌المللی شعر فجر پس از اجرای روش‌های ضربتی و دفعتی، چند سالی است که انسجام مقبولی یافته است.
• جشنواره بین‌المللی شعر فجر مهم‌ترین رویداد در حوزهٔ شعر در بخش دولتی است.
• این جشنواره مدعی است بهترین‌های رشته‌های مختلف مرتبط با شعر را رصد کرده، به جامعه ادبی کشور معرفی می‌کند.
• انتخاب‌های این جشنواره مهم است و حساسیت‌برانگیز.
• هرچه معیارهای ادبی بیشتری در گزینش‌هایش باشد و هرچه توجه این جشنواره به نحله‌ها و جریان‌های مختلف فعال در شعر امروز ایران، گسترده‌تر؛ اعتبار و جامعیت جشنواره بیشتر می‌شود.
• جشنواره در سال‌های اخیر نشان داد با برخی خط‌کشی‌های ذهنی و جداسازی‌ها با معیارهای غیرادبی توجه چندانی ندارد.

گزارش‌های آماری و اطلاعات سال‌شماری و شناسه‌ای هر دوره به‌ترتیب سال

جشنواره‌ای ادبی است که در سال ۱۳۵۸ پایه‌ریزی شده و هرساله برگزار می‌شود.