شاهنامه و فرهنگ ایران - تاریخچهٔ نسخه‌ها

بهار در ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۲۱:۰۲

2022-02-21T21:02:18Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۰۰:۳۲
خط ۱۹۳:		خط ۱۹۳:
	'''اژدها''' عنوان دیگری از مقاله در این بخش است که مؤلف به توصیف آن در ادب فارسی پرداخته و شخصیت‌هایی که در افسانه‌های فارسی با اژدها روبه‌رو شدند را نام برده است. در بخشی از آن آمده است: فریدون بزرگترین اژدهاکش اوستا است و آمده که وی اَژی‌دَهاکَ را کشته است. با این حال نقش فریدون به عنوان اژدهاکش در افسانه‌های ملی از بین رفته، و به همین دلیل دشمن وی ضحاک به شخصیتی تاریخی‌مآب تبدیل شده است. تنها مارهای شانه او به صورت نمادی از اژدهاپیکری پیشین وی باقی مانده است. در افسانه‌های دیگری فریدون خود را به اژدهایی مبدل می‌کند تا پسرانش را بیازماید. رستم، فرارز ، برزو پسر سهراب، شهریار نوه رستم، گشتاسپ، اسفندیار و بهمن پسر اسفندیار از جمله کسانی هستند که با اژدها روبه‌رو شده و او را کشتند.		'''اژدها''' عنوان دیگری از مقاله در این بخش است که مؤلف به توصیف آن در ادب فارسی پرداخته و شخصیت‌هایی که در افسانه‌های فارسی با اژدها روبه‌رو شدند را نام برده است. در بخشی از آن آمده است: فریدون بزرگترین اژدهاکش اوستا است و آمده که وی اَژی‌دَهاکَ را کشته است. با این حال نقش فریدون به عنوان اژدهاکش در افسانه‌های ملی از بین رفته، و به همین دلیل دشمن وی ضحاک به شخصیتی تاریخی‌مآب تبدیل شده است. تنها مارهای شانه او به صورت نمادی از اژدهاپیکری پیشین وی باقی مانده است. در افسانه‌های دیگری فریدون خود را به اژدهایی مبدل می‌کند تا پسرانش را بیازماید. رستم، فرارز ، برزو پسر سهراب، شهریار نوه رستم، گشتاسپ، اسفندیار و بهمن پسر اسفندیار از جمله کسانی هستند که با اژدها روبه‌رو شده و او را کشتند.

	مؤلف بعد از پرداختن به چند تن از شخصیت‌های تاریخی در ادبیات فارسی از جمله اسدی طوسی، اشرف غزنوی، امیرک بلعمی، امیرک طوسی و اوحدی مراغه‌ای، مقاله‌ای در خصوص یکی از مهم‌ترین و بادوام‌ترین آیین‌های درباری ایران به نام «بار» نوشته است. در این باره آمده است: بار در آغاز در برخی جزئیات تشریفاتی تحت تأثیر رسوم مصری و آشوری بود و سپس به نوبه خود بر رسوم امپراتوری روم، اروپای قرون وسطی و بیش از همه نظام خلافت و امپراتوری هند تأثیر گذاشت. تشریفات آیین بار در ایران کمابیش تا قرن بیستم بدون تغییر چشمگیری باقی ماند.<ref name=''بار''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۵۵}}</~~۵ref~~>		مؤلف بعد از پرداختن به چند تن از شخصیت‌های تاریخی در ادبیات فارسی از جمله اسدی طوسی، اشرف غزنوی، امیرک بلعمی، امیرک طوسی و اوحدی مراغه‌ای، مقاله‌ای در خصوص یکی از مهم‌ترین و بادوام‌ترین آیین‌های درباری ایران به نام «بار» نوشته است. در این باره آمده است: بار در آغاز در برخی جزئیات تشریفاتی تحت تأثیر رسوم مصری و آشوری بود و سپس به نوبه خود بر رسوم امپراتوری روم، اروپای قرون وسطی و بیش از همه نظام خلافت و امپراتوری هند تأثیر گذاشت. تشریفات آیین بار در ایران کمابیش تا قرن بیستم بدون تغییر چشمگیری باقی ماند.<ref name=''بار''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۵۵}}</ref>

	در این مقاله آيین و رسوم بار از دوره هخامنشی تا دوره صفوی بررسی شده و چنین آمده است: آیین بار بدین صورت بود که بارخواه درخواستش را اعلام می‌کرد و علت حضورش را به رئیس بار می‌گفت و او جزئیات تشریفات بار را به وی توضیح می‌داد و در روز مقرر او را به حضور شاه می‌برد. شاه با لباس رسمی با حالت افراشته بر صندلی پشت‌بلندی می‌نشست، کلاه بلندی که کیداریس نام داشت به سر می‌گذاشت و عصای شاهی بلندی در دست راستش و گل نیلوفری در دست چپش نگه می‌داشت. در پشت شاه خدمه مخصوص و سلاحدارانش می‌ایستادند...پس از زمین‌بوسی بارخواه در همان حالت می‌ماند تا شاه اجازه برخاستن دهد. سپس صبر می‌کرد تا شاه لب به سخن بگشاید. در عهد ساسانی بارخواه سخنش را با ''انوشگ بوید'' به معنی «بی‌مرگ باشید» آغاز می‌کرد و گاهی ''اُکامگ رسید'' به معنی «و کامروا باشید» را هم می‌افزود. در دوران بعد نیز بیان دعایی چون «عمر خداوند دراز باد» رایج شد. در دوران هخامنشی بارخواه می‌بایست هنگام سخن گفتن با پادشاه دست خود را جلوی دهانش می‌گرفت، در عهد ساسانی دستمالی جلوی دهان می‌گرفت. به وقت سخن گفتن پادشاه، بارخواه دست به سینه و نگاه به دستانش می‌ایستاد. علاوه بر این تشریفات، رسوم دیگری هم باید رعایت می‌شد از جمله این‌که هیج‌کس سخن نمی‌گفت مگر در پاسخ به پادشاه. به کسی که اجازه سخن گفتن می‌دادن هم باید آهسته و کوتاه سخن می‌گفت و سخنش را تکرار نمی‌کرد. تصحیح سخن پادشاه، فال بد زدن، گزاف‌گویی، غیبت، خندیدن، آب دهان و بینی انداختن جایز نبود.<ref name=''تشریفات''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۵۷}}</~~۵ref~~>		در این مقاله آيین و رسوم بار از دوره هخامنشی تا دوره صفوی بررسی شده و چنین آمده است: آیین بار بدین صورت بود که بارخواه درخواستش را اعلام می‌کرد و علت حضورش را به رئیس بار می‌گفت و او جزئیات تشریفات بار را به وی توضیح می‌داد و در روز مقرر او را به حضور شاه می‌برد. شاه با لباس رسمی با حالت افراشته بر صندلی پشت‌بلندی می‌نشست، کلاه بلندی که کیداریس نام داشت به سر می‌گذاشت و عصای شاهی بلندی در دست راستش و گل نیلوفری در دست چپش نگه می‌داشت. در پشت شاه خدمه مخصوص و سلاحدارانش می‌ایستادند...پس از زمین‌بوسی بارخواه در همان حالت می‌ماند تا شاه اجازه برخاستن دهد. سپس صبر می‌کرد تا شاه لب به سخن بگشاید. در عهد ساسانی بارخواه سخنش را با ''انوشگ بوید'' به معنی «بی‌مرگ باشید» آغاز می‌کرد و گاهی ''اُکامگ رسید'' به معنی «و کامروا باشید» را هم می‌افزود. در دوران بعد نیز بیان دعایی چون «عمر خداوند دراز باد» رایج شد. در دوران هخامنشی بارخواه می‌بایست هنگام سخن گفتن با پادشاه دست خود را جلوی دهانش می‌گرفت، در عهد ساسانی دستمالی جلوی دهان می‌گرفت. به وقت سخن گفتن پادشاه، بارخواه دست به سینه و نگاه به دستانش می‌ایستاد. علاوه بر این تشریفات، رسوم دیگری هم باید رعایت می‌شد از جمله این‌که هیج‌کس سخن نمی‌گفت مگر در پاسخ به پادشاه. به کسی که اجازه سخن گفتن می‌دادن هم باید آهسته و کوتاه سخن می‌گفت و سخنش را تکرار نمی‌کرد. تصحیح سخن پادشاه، فال بد زدن، گزاف‌گویی، غیبت، خندیدن، آب دهان و بینی انداختن جایز نبود.<ref name=''تشریفات''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۵۷}}</ref>

	در دوران پیش از اسلام به زنان هم اجازه بارخواهی داده می‌شد. در تصاویر منقوش روی ظروف به جا مانده از عهد ساسانی همسر پادشاه در کنارش دیده می‌شود . همچنین در دربار ایلخانان مغول و تیموری نیز مادران پادشاه، همسران و دختران وی در بار حضور داشتند که در کنار یا پشت پادشاه در جایگاه‌هایی که مخصوص مقام هر یک بود می‌ایستادند یا می‌نشستند. آن‌ها خود نیز بار می‌دادند و مردان و زنان از بیگانه و خودری را به حضور می‌پذیرفتند. اما در دربار خلیفه و دیگر سلسله‌های ایرانی اوایل عهد اسلامی هیچ زنی جز رقاصان در بار حاضر نبود.<ref name=''بارخواهی''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۵۸}}</~~۵ref~~>		در دوران پیش از اسلام به زنان هم اجازه بارخواهی داده می‌شد. در تصاویر منقوش روی ظروف به جا مانده از عهد ساسانی همسر پادشاه در کنارش دیده می‌شود . همچنین در دربار ایلخانان مغول و تیموری نیز مادران پادشاه، همسران و دختران وی در بار حضور داشتند که در کنار یا پشت پادشاه در جایگاه‌هایی که مخصوص مقام هر یک بود می‌ایستادند یا می‌نشستند. آن‌ها خود نیز بار می‌دادند و مردان و زنان از بیگانه و خودری را به حضور می‌پذیرفتند. اما در دربار خلیفه و دیگر سلسله‌های ایرانی اوایل عهد اسلامی هیچ زنی جز رقاصان در بار حاضر نبود.<ref name=''بارخواهی''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۵۸}}</ref>

	'''روابط ایران و چین''' از دیگر مقالات این بخش است در بخشی از آن چنین می‌خوانیم: در آثار دوره میانه منظور از چین احتمالاً خود چین یا ترکستان شرقی بوده است که گاهی این اقلیم دوم ماچین نامیده شده است. در ادب فارسی حکام چین گاهی عنوان فغفور داشتند، از اصل سغدی. اما آن‌ها بیشتر اوقات خاقان، و ملکه‌هایشان نیز خاتون نامیده شدند که هر دو عنوان ترکی هستند. در روایات حماسی جنگ ایرانیان و تورانیان یا ترکان، حکام چین عموماً از متفقین تورانیان یا ترکان به شمار می‌آیند. هرچند به گفته ابن‌خلدون و مؤلف ''حدودالعالم'' فغفور چین پسر فریدون بوده است.		'''روابط ایران و چین''' از دیگر مقالات این بخش است در بخشی از آن چنین می‌خوانیم: در آثار دوره میانه منظور از چین احتمالاً خود چین یا ترکستان شرقی بوده است که گاهی این اقلیم دوم ماچین نامیده شده است. در ادب فارسی حکام چین گاهی عنوان فغفور داشتند، از اصل سغدی. اما آن‌ها بیشتر اوقات خاقان، و ملکه‌هایشان نیز خاتون نامیده شدند که هر دو عنوان ترکی هستند. در روایات حماسی جنگ ایرانیان و تورانیان یا ترکان، حکام چین عموماً از متفقین تورانیان یا ترکان به شمار می‌آیند. هرچند به گفته ابن‌خلدون و مؤلف ''حدودالعالم'' فغفور چین پسر فریدون بوده است.

	چین در ادب میانه مخصوصاً به خاطر کالاهای خاصی که صادر می‌کرد مشهور بود، بیش از همه ابریشم و پارچه‌های ابریشمی... در ادب فارسی زیبارویان چینی مخصوصاً که به اهالی طراز (تلاس) و چگل در ترکستان شرقی اطلاق می‌شد با زیبارویان رومی به عنوان زیبای آرمانی در رقابت بودند. خاتون‌های چینی در داستان‌های فارسی از جمله به عنوان شخصیت‌های داستان‌ها دیده می‌شوند، مثلاً بانوی گنبد صندل‌گون در هفت‌پیکر نظامی... در منابع فارسی آمده که مانی مؤسس آیین مانوی، به خاطر نقاشی‌هایش در چین شهرت داشت. این روایت بی‌شک مربوط به محبوبیت اَرَدهنگ وی می‌شده که در آن آموزه‌هایش را به تصویر کشیده بود.<ref name=''چین''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۷۹-۲۸۰}}</~~۵ref~~>		چین در ادب میانه مخصوصاً به خاطر کالاهای خاصی که صادر می‌کرد مشهور بود، بیش از همه ابریشم و پارچه‌های ابریشمی... در ادب فارسی زیبارویان چینی مخصوصاً که به اهالی طراز (تلاس) و چگل در ترکستان شرقی اطلاق می‌شد با زیبارویان رومی به عنوان زیبای آرمانی در رقابت بودند. خاتون‌های چینی در داستان‌های فارسی از جمله به عنوان شخصیت‌های داستان‌ها دیده می‌شوند، مثلاً بانوی گنبد صندل‌گون در هفت‌پیکر نظامی... در منابع فارسی آمده که مانی مؤسس آیین مانوی، به خاطر نقاشی‌هایش در چین شهرت داشت. این روایت بی‌شک مربوط به محبوبیت اَرَدهنگ وی می‌شده که در آن آموزه‌هایش را به تصویر کشیده بود.<ref name=''چین''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۷۹-۲۸۰}}</ref>

	'''عیوقی''' عنوان آخرین مدخل این مجموعه است. عیوقی شاعر سده پنجم که داستان ''ورقه و گُلشاه'' را به نظم درآورد. در این مثنوی او نامش را عیوقی خوانده و در بخش پایانی اثر از بدرفتاری مردم شهرش گله می‌کند.		'''عیوقی''' عنوان آخرین مدخل این مجموعه است. عیوقی شاعر سده پنجم که داستان ''ورقه و گُلشاه'' را به نظم درآورد. در این مثنوی او نامش را عیوقی خوانده و در بخش پایانی اثر از بدرفتاری مردم شهرش گله می‌کند.

	''ورقه و گلشاه'' منظومه‌ای حماسی و عاشقانه شامل حدود ۲۲۵۰ بیت در بحر متقارب است. لغات بسیاری در این آثر آمده که برای حوزه زبان‌شناسی فارسی بسیار مهم است. این اثر به صورت نسخه‌ای منحصربه‌فرد مصور شامل ۷۱ تصویر رنگی در استانبول نگهداری می‌شود و با این‌که بدون تاریخ است، تاریخ کتابت آن نباید بیشتر از قرن هفتم باشد... این داستان همان‌طور که عیوقی می‌گوید از منابع عربی اخذ شده است. این داستان بر مبنای ماجراهای عروه‌بن حِزام العُذری شاعر عرب و دختر عمویش عَفراء دختر عِقال بوده که تا قبل از سده چهارم مشهور بوده است. عیوقی ادعا می‌کند که نخستین کسی است که به فارسی این داستان عاشقانه را سروده است.<ref name=''ورقه''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۸۷}}</~~۵ref~~>		''ورقه و گلشاه'' منظومه‌ای حماسی و عاشقانه شامل حدود ۲۲۵۰ بیت در بحر متقارب است. لغات بسیاری در این آثر آمده که برای حوزه زبان‌شناسی فارسی بسیار مهم است. این اثر به صورت نسخه‌ای منحصربه‌فرد مصور شامل ۷۱ تصویر رنگی در استانبول نگهداری می‌شود و با این‌که بدون تاریخ است، تاریخ کتابت آن نباید بیشتر از قرن هفتم باشد... این داستان همان‌طور که عیوقی می‌گوید از منابع عربی اخذ شده است. این داستان بر مبنای ماجراهای عروه‌بن حِزام العُذری شاعر عرب و دختر عمویش عَفراء دختر عِقال بوده که تا قبل از سده چهارم مشهور بوده است. عیوقی ادعا می‌کند که نخستین کسی است که به فارسی این داستان عاشقانه را سروده است.<ref name=''ورقه''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۸۷}}</ref>

بهار در ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۲۰:۵۹

2022-02-21T20:59:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۰۰:۲۹
خط ۲۰۱:		خط ۲۰۱:
	'''روابط ایران و چین''' از دیگر مقالات این بخش است در بخشی از آن چنین می‌خوانیم: در آثار دوره میانه منظور از چین احتمالاً خود چین یا ترکستان شرقی بوده است که گاهی این اقلیم دوم ماچین نامیده شده است. در ادب فارسی حکام چین گاهی عنوان فغفور داشتند، از اصل سغدی. اما آن‌ها بیشتر اوقات خاقان، و ملکه‌هایشان نیز خاتون نامیده شدند که هر دو عنوان ترکی هستند. در روایات حماسی جنگ ایرانیان و تورانیان یا ترکان، حکام چین عموماً از متفقین تورانیان یا ترکان به شمار می‌آیند. هرچند به گفته ابن‌خلدون و مؤلف ''حدودالعالم'' فغفور چین پسر فریدون بوده است.		'''روابط ایران و چین''' از دیگر مقالات این بخش است در بخشی از آن چنین می‌خوانیم: در آثار دوره میانه منظور از چین احتمالاً خود چین یا ترکستان شرقی بوده است که گاهی این اقلیم دوم ماچین نامیده شده است. در ادب فارسی حکام چین گاهی عنوان فغفور داشتند، از اصل سغدی. اما آن‌ها بیشتر اوقات خاقان، و ملکه‌هایشان نیز خاتون نامیده شدند که هر دو عنوان ترکی هستند. در روایات حماسی جنگ ایرانیان و تورانیان یا ترکان، حکام چین عموماً از متفقین تورانیان یا ترکان به شمار می‌آیند. هرچند به گفته ابن‌خلدون و مؤلف ''حدودالعالم'' فغفور چین پسر فریدون بوده است.

	چین در ادب میانه مخصوصاً به خاطر کالاهای خاصی که صادر می‌کرد مشهور بود، بیش از همه ابریشم و پارچه‌های ابریشمی... در ادب فارسی زیبارویان چینی مخصوصاً که به اهالی طراز (تلاس) و چگل در ترکستان شرقی اطلاق می‌شد با زیبارویان رومی به عنوان زیبای آرمانی در رقابت بودند. خاتون‌های چینی در داستان‌های فارسی از جمله به عنوان شخصیت‌های داستان‌ها دیده می‌شوند، مثلاً بانوی گنبد صندل‌گون در هفت‌پیکر نظامی.		چین در ادب میانه مخصوصاً به خاطر کالاهای خاصی که صادر می‌کرد مشهور بود، بیش از همه ابریشم و پارچه‌های ابریشمی... در ادب فارسی زیبارویان چینی مخصوصاً که به اهالی طراز (تلاس) و چگل در ترکستان شرقی اطلاق می‌شد با زیبارویان رومی به عنوان زیبای آرمانی در رقابت بودند. خاتون‌های چینی در داستان‌های فارسی از جمله به عنوان شخصیت‌های داستان‌ها دیده می‌شوند، مثلاً بانوی گنبد صندل‌گون در هفت‌پیکر نظامی... در منابع فارسی آمده که مانی مؤسس آیین مانوی، به خاطر نقاشی‌هایش در چین شهرت داشت. این روایت بی‌شک مربوط به محبوبیت اَرَدهنگ وی می‌شده که در آن آموزه‌هایش را به تصویر کشیده بود.<ref name=''چین''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۷۹-۲۸۰}}</۵ref>

			'''عیوقی''' عنوان آخرین مدخل این مجموعه است. عیوقی شاعر سده پنجم که داستان ''ورقه و گُلشاه'' را به نظم درآورد. در این مثنوی او نامش را عیوقی خوانده و در بخش پایانی اثر از بدرفتاری مردم شهرش گله می‌کند.

			''ورقه و گلشاه'' منظومه‌ای حماسی و عاشقانه شامل حدود ۲۲۵۰ بیت در بحر متقارب است. لغات بسیاری در این آثر آمده که برای حوزه زبان‌شناسی فارسی بسیار مهم است. این اثر به صورت نسخه‌ای منحصربه‌فرد مصور شامل ۷۱ تصویر رنگی در استانبول نگهداری می‌شود و با این‌که بدون تاریخ است، تاریخ کتابت آن نباید بیشتر از قرن هفتم باشد... این داستان همان‌طور که عیوقی می‌گوید از منابع عربی اخذ شده است. این داستان بر مبنای ماجراهای عروه‌بن حِزام العُذری شاعر عرب و دختر عمویش عَفراء دختر عِقال بوده که تا قبل از سده چهارم مشهور بوده است. عیوقی ادعا می‌کند که نخستین کسی است که به فارسی این داستان عاشقانه را سروده است.<ref name=''ورقه''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۸۷}}</۵ref>

بهار: و

2022-02-21T20:48:18Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۰۰:۱۸
خط ۱۹۳:		خط ۱۹۳:
	'''اژدها''' عنوان دیگری از مقاله در این بخش است که مؤلف به توصیف آن در ادب فارسی پرداخته و شخصیت‌هایی که در افسانه‌های فارسی با اژدها روبه‌رو شدند را نام برده است. در بخشی از آن آمده است: فریدون بزرگترین اژدهاکش اوستا است و آمده که وی اَژی‌دَهاکَ را کشته است. با این حال نقش فریدون به عنوان اژدهاکش در افسانه‌های ملی از بین رفته، و به همین دلیل دشمن وی ضحاک به شخصیتی تاریخی‌مآب تبدیل شده است. تنها مارهای شانه او به صورت نمادی از اژدهاپیکری پیشین وی باقی مانده است. در افسانه‌های دیگری فریدون خود را به اژدهایی مبدل می‌کند تا پسرانش را بیازماید. رستم، فرارز ، برزو پسر سهراب، شهریار نوه رستم، گشتاسپ، اسفندیار و بهمن پسر اسفندیار از جمله کسانی هستند که با اژدها روبه‌رو شده و او را کشتند.		'''اژدها''' عنوان دیگری از مقاله در این بخش است که مؤلف به توصیف آن در ادب فارسی پرداخته و شخصیت‌هایی که در افسانه‌های فارسی با اژدها روبه‌رو شدند را نام برده است. در بخشی از آن آمده است: فریدون بزرگترین اژدهاکش اوستا است و آمده که وی اَژی‌دَهاکَ را کشته است. با این حال نقش فریدون به عنوان اژدهاکش در افسانه‌های ملی از بین رفته، و به همین دلیل دشمن وی ضحاک به شخصیتی تاریخی‌مآب تبدیل شده است. تنها مارهای شانه او به صورت نمادی از اژدهاپیکری پیشین وی باقی مانده است. در افسانه‌های دیگری فریدون خود را به اژدهایی مبدل می‌کند تا پسرانش را بیازماید. رستم، فرارز ، برزو پسر سهراب، شهریار نوه رستم، گشتاسپ، اسفندیار و بهمن پسر اسفندیار از جمله کسانی هستند که با اژدها روبه‌رو شده و او را کشتند.

	مؤلف بعد از پرداختن به چند تن از شخصیت‌های تاریخی در ادبیات فارسی از جمله اسدی طوسی، اشرف غزنوی، امیرک بلعمی، امیرک طوسی و اوحدی مراغه‌ای، مقاله‌ای در خصوص یکی از مهم‌ترین و بادوام‌ترین آیین‌های درباری ایران به نام «بار» نوشته است. در این باره آمده است: بار در آغاز در برخی جزئیات تشریفاتی تحت تأثیر رسوم مصری و آشوری بود و سپس به نوبه خود بر رسوم امپراتوری روم، اروپای قرون وسطی و بیش از همه نظام خلافت و امپراتوری هند تأثیر گذاشت. تشریفات آیین بار در ایران کمابیش تا قرن بیستم بدون تغییر چشمگیری باقی ماند.<ref name=''بار''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۵}}</۵ref>		مؤلف بعد از پرداختن به چند تن از شخصیت‌های تاریخی در ادبیات فارسی از جمله اسدی طوسی، اشرف غزنوی، امیرک بلعمی، امیرک طوسی و اوحدی مراغه‌ای، مقاله‌ای در خصوص یکی از مهم‌ترین و بادوام‌ترین آیین‌های درباری ایران به نام «بار» نوشته است. در این باره آمده است: بار در آغاز در برخی جزئیات تشریفاتی تحت تأثیر رسوم مصری و آشوری بود و سپس به نوبه خود بر رسوم امپراتوری روم، اروپای قرون وسطی و بیش از همه نظام خلافت و امپراتوری هند تأثیر گذاشت. تشریفات آیین بار در ایران کمابیش تا قرن بیستم بدون تغییر چشمگیری باقی ماند.<ref name=''بار''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۵۵}}</۵ref>

			در این مقاله آيین و رسوم بار از دوره هخامنشی تا دوره صفوی بررسی شده و چنین آمده است: آیین بار بدین صورت بود که بارخواه درخواستش را اعلام می‌کرد و علت حضورش را به رئیس بار می‌گفت و او جزئیات تشریفات بار را به وی توضیح می‌داد و در روز مقرر او را به حضور شاه می‌برد. شاه با لباس رسمی با حالت افراشته بر صندلی پشت‌بلندی می‌نشست، کلاه بلندی که کیداریس نام داشت به سر می‌گذاشت و عصای شاهی بلندی در دست راستش و گل نیلوفری در دست چپش نگه می‌داشت. در پشت شاه خدمه مخصوص و سلاحدارانش می‌ایستادند...پس از زمین‌بوسی بارخواه در همان حالت می‌ماند تا شاه اجازه برخاستن دهد. سپس صبر می‌کرد تا شاه لب به سخن بگشاید. در عهد ساسانی بارخواه سخنش را با ''انوشگ بوید'' به معنی «بی‌مرگ باشید» آغاز می‌کرد و گاهی ''اُکامگ رسید'' به معنی «و کامروا باشید» را هم می‌افزود. در دوران بعد نیز بیان دعایی چون «عمر خداوند دراز باد» رایج شد. در دوران هخامنشی بارخواه می‌بایست هنگام سخن گفتن با پادشاه دست خود را جلوی دهانش می‌گرفت، در عهد ساسانی دستمالی جلوی دهان می‌گرفت. به وقت سخن گفتن پادشاه، بارخواه دست به سینه و نگاه به دستانش می‌ایستاد. علاوه بر این تشریفات، رسوم دیگری هم باید رعایت می‌شد از جمله این‌که هیج‌کس سخن نمی‌گفت مگر در پاسخ به پادشاه. به کسی که اجازه سخن گفتن می‌دادن هم باید آهسته و کوتاه سخن می‌گفت و سخنش را تکرار نمی‌کرد. تصحیح سخن پادشاه، فال بد زدن، گزاف‌گویی، غیبت، خندیدن، آب دهان و بینی انداختن جایز نبود.<ref name=''تشریفات''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۵۷}}</۵ref>

			در دوران پیش از اسلام به زنان هم اجازه بارخواهی داده می‌شد. در تصاویر منقوش روی ظروف به جا مانده از عهد ساسانی همسر پادشاه در کنارش دیده می‌شود . همچنین در دربار ایلخانان مغول و تیموری نیز مادران پادشاه، همسران و دختران وی در بار حضور داشتند که در کنار یا پشت پادشاه در جایگاه‌هایی که مخصوص مقام هر یک بود می‌ایستادند یا می‌نشستند. آن‌ها خود نیز بار می‌دادند و مردان و زنان از بیگانه و خودری را به حضور می‌پذیرفتند. اما در دربار خلیفه و دیگر سلسله‌های ایرانی اوایل عهد اسلامی هیچ زنی جز رقاصان در بار حاضر نبود.<ref name=''بارخواهی''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۵۸}}</۵ref>

			'''روابط ایران و چین''' از دیگر مقالات این بخش است در بخشی از آن چنین می‌خوانیم: در آثار دوره میانه منظور از چین احتمالاً خود چین یا ترکستان شرقی بوده است که گاهی این اقلیم دوم ماچین نامیده شده است. در ادب فارسی حکام چین گاهی عنوان فغفور داشتند، از اصل سغدی. اما آن‌ها بیشتر اوقات خاقان، و ملکه‌هایشان نیز خاتون نامیده شدند که هر دو عنوان ترکی هستند. در روایات حماسی جنگ ایرانیان و تورانیان یا ترکان، حکام چین عموماً از متفقین تورانیان یا ترکان به شمار می‌آیند. هرچند به گفته ابن‌خلدون و مؤلف ''حدودالعالم'' فغفور چین پسر فریدون بوده است.

			چین در ادب میانه مخصوصاً به خاطر کالاهای خاصی که صادر می‌کرد مشهور بود، بیش از همه ابریشم و پارچه‌های ابریشمی... در ادب فارسی زیبارویان چینی مخصوصاً که به اهالی طراز (تلاس) و چگل در ترکستان شرقی اطلاق می‌شد با زیبارویان رومی به عنوان زیبای آرمانی در رقابت بودند. خاتون‌های چینی در داستان‌های فارسی از جمله به عنوان شخصیت‌های داستان‌ها دیده می‌شوند، مثلاً بانوی گنبد صندل‌گون در هفت‌پیکر نظامی.

	~~در این مقاله آيین و رسوم بار از دوره هخامنشی تا دوره صفوی بررسی شده است.~~

بهار در ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۲۰:۱۷

2022-02-21T20:17:55Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۲۳:۴۷
خط ۱۹۰:		خط ۱۹۰:

	مآخذ دوره نخستین ''اوستا'' و متون ایرانی میانه هستند، اما مطالب فراوانی را می‌توان از شاهنامه و تعدادی از آثار فارسی و عربی به ویژه ''تاریخ طبری'' جمع‌آوری کرد. همچنین روایات بجا مانده نویسندگان کلاسیک یونانی و رومی نیز ارزشمند هستند که در میان آن‌ها ''کوروش‌نامه'' گزنفون مهم‌ترین است.<ref name=''ادب''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۱۹۱-۲۱۱}}</ref>		مآخذ دوره نخستین ''اوستا'' و متون ایرانی میانه هستند، اما مطالب فراوانی را می‌توان از شاهنامه و تعدادی از آثار فارسی و عربی به ویژه ''تاریخ طبری'' جمع‌آوری کرد. همچنین روایات بجا مانده نویسندگان کلاسیک یونانی و رومی نیز ارزشمند هستند که در میان آن‌ها ''کوروش‌نامه'' گزنفون مهم‌ترین است.<ref name=''ادب''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۱۹۱-۲۱۱}}</ref>

			'''اژدها''' عنوان دیگری از مقاله در این بخش است که مؤلف به توصیف آن در ادب فارسی پرداخته و شخصیت‌هایی که در افسانه‌های فارسی با اژدها روبه‌رو شدند را نام برده است. در بخشی از آن آمده است: فریدون بزرگترین اژدهاکش اوستا است و آمده که وی اَژی‌دَهاکَ را کشته است. با این حال نقش فریدون به عنوان اژدهاکش در افسانه‌های ملی از بین رفته، و به همین دلیل دشمن وی ضحاک به شخصیتی تاریخی‌مآب تبدیل شده است. تنها مارهای شانه او به صورت نمادی از اژدهاپیکری پیشین وی باقی مانده است. در افسانه‌های دیگری فریدون خود را به اژدهایی مبدل می‌کند تا پسرانش را بیازماید. رستم، فرارز ، برزو پسر سهراب، شهریار نوه رستم، گشتاسپ، اسفندیار و بهمن پسر اسفندیار از جمله کسانی هستند که با اژدها روبه‌رو شده و او را کشتند.

			مؤلف بعد از پرداختن به چند تن از شخصیت‌های تاریخی در ادبیات فارسی از جمله اسدی طوسی، اشرف غزنوی، امیرک بلعمی، امیرک طوسی و اوحدی مراغه‌ای، مقاله‌ای در خصوص یکی از مهم‌ترین و بادوام‌ترین آیین‌های درباری ایران به نام «بار» نوشته است. در این باره آمده است: بار در آغاز در برخی جزئیات تشریفاتی تحت تأثیر رسوم مصری و آشوری بود و سپس به نوبه خود بر رسوم امپراتوری روم، اروپای قرون وسطی و بیش از همه نظام خلافت و امپراتوری هند تأثیر گذاشت. تشریفات آیین بار در ایران کمابیش تا قرن بیستم بدون تغییر چشمگیری باقی ماند.<ref name=''بار''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۲۵}}</۵ref>

			در این مقاله آيین و رسوم بار از دوره هخامنشی تا دوره صفوی بررسی شده است.

بهار در ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۱۹:۳۸

2022-02-21T19:38:26Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۲۳:۰۸
خط ۱۸۳:		خط ۱۸۳:
	در این بخش پس از پرداختن به چهار شاعر به موضوع ادب در ادبیات فارسی پرداخته شده است. در مطلب '''تعریف ادب در ایران''' آمده است: طبق شاهنامه و دیگر آثاری که کاملاً در سنت فرهنگی ایرانی ریشه دارند، می‌توان ادب را ظرافت ایده‌آل در پندار، گفتار و کردار تعریف کرد. چگونگی این ظرافت در هر زمینه با آیین دقیق و خاصی تعریف شده که مهم‌ترین ویژگی آن رعایت اندازه (=اعتدال، میانه‌روی) در کارهاست. به عنوان نمونه در شاهنامه در باب آیین سخن گفتن به لزوم «نرم‌گویی» تصریح شده یعنی لحن و آهنگ سخن فرد باید نرم و آهسته باشد. و محتوی سخن انسان نباید درشت و آزارنده باشد. در مطلبی در شاهنامه درباره ادب چنین آمده است.		در این بخش پس از پرداختن به چهار شاعر به موضوع ادب در ادبیات فارسی پرداخته شده است. در مطلب '''تعریف ادب در ایران''' آمده است: طبق شاهنامه و دیگر آثاری که کاملاً در سنت فرهنگی ایرانی ریشه دارند، می‌توان ادب را ظرافت ایده‌آل در پندار، گفتار و کردار تعریف کرد. چگونگی این ظرافت در هر زمینه با آیین دقیق و خاصی تعریف شده که مهم‌ترین ویژگی آن رعایت اندازه (=اعتدال، میانه‌روی) در کارهاست. به عنوان نمونه در شاهنامه در باب آیین سخن گفتن به لزوم «نرم‌گویی» تصریح شده یعنی لحن و آهنگ سخن فرد باید نرم و آهسته باشد. و محتوی سخن انسان نباید درشت و آزارنده باشد. در مطلبی در شاهنامه درباره ادب چنین آمده است.
	{{شعر\|نستعلیق\|سبک=color: purple}}		{{شعر\|نستعلیق\|سبک=color: purple}}
	اگر بدگُمانی گشاید زوان تو تیزی مکن هیچ با بدگُمان		{{ب\|اگر بدگُمانی گشاید زوان\|تو تیزی مکن هیچ با بدگُمان}}
	وُ زآنپس چو مستی گُمانی برد وُ زاندازه گفتارِ او بگذرد		{{ب\|وُ زآنپس چو مستی گُمانی برد\|وُ زاندازه گفتارِ او بگذرد}}
	تو پاسخ مر او را بداندازه گوی سَخُن‌های چرب‌ آور و تازه گوی		{{ب\|تو پاسخ مر او را بداندازه گوی\|سَخُن‌های چرب‌ آور و تازه گوی}}{{پایان شعر}}

			در ادامه این مقاله ضمن ارائه توضیحات درباره ادب از منابع کهن، به موضوع '''آمیزش ادب و اسلام''' پرداخته شده و سپس در باب منابع آن چنین آمده است: منابع در باب ادب ایرانی را به می‌توان به سه دوره کلی تقسیم کرد: دوران پیش از ساسانی، از دوره ساسانیان تا سده چهارم هجری. از سده پنجم هجری به بعد.

			مآخذ دوره نخستین ''اوستا'' و متون ایرانی میانه هستند، اما مطالب فراوانی را می‌توان از شاهنامه و تعدادی از آثار فارسی و عربی به ویژه ''تاریخ طبری'' جمع‌آوری کرد. همچنین روایات بجا مانده نویسندگان کلاسیک یونانی و رومی نیز ارزشمند هستند که در میان آن‌ها ''کوروش‌نامه'' گزنفون مهم‌ترین است.<ref name=''ادب''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۱۹۱-۲۱۱}}</ref>



	==نوا، نما، نگاه==		==نوا، نما، نگاه==

بهار در ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۱۹:۲۵

2022-02-21T19:25:45Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۲۲:۵۵
خط ۱۴۴:		خط ۱۴۴:

	به اعتقاد مؤلف مقاله، هجونامه فردوسی در میان هجویه‌های فارسی بی‌همتاست، چراکه در آن اثری از کلمات رکیک نیست. شیوه مؤدبانه‌ای که در هجونامه به کار رفته با عفت بیان شاهنامه کاملاً مطابقت دارد که همین نکته دلیل دیگری بر اصالت آن است. در عوض لحن شاعر در برخی ابیات بسیار تند و پرخاشجویانه است و با الفاظی چون ناسزا، بداصل، بدگوهر و پرستارزاده، سلطان را به باد دشنام گرفته و بدون این ابیات هجونامه اصالت خود را به عنوان هجا از دست می‌داد و تبدیل به یک شکواییه می‌شد. در پایان هجونامه بیتی هست که می‌گوید:		به اعتقاد مؤلف مقاله، هجونامه فردوسی در میان هجویه‌های فارسی بی‌همتاست، چراکه در آن اثری از کلمات رکیک نیست. شیوه مؤدبانه‌ای که در هجونامه به کار رفته با عفت بیان شاهنامه کاملاً مطابقت دارد که همین نکته دلیل دیگری بر اصالت آن است. در عوض لحن شاعر در برخی ابیات بسیار تند و پرخاشجویانه است و با الفاظی چون ناسزا، بداصل، بدگوهر و پرستارزاده، سلطان را به باد دشنام گرفته و بدون این ابیات هجونامه اصالت خود را به عنوان هجا از دست می‌داد و تبدیل به یک شکواییه می‌شد. در پایان هجونامه بیتی هست که می‌گوید:
			{{شعر\|نستعلیق\|سبک=color: purple}}
			{{ب\|که شاعر چو رنجد بگوید هجا\|بماند هجا تا قیامت بجا}}{{پایان شعر}}

	که ~~شاعر چو رنجد بگوید هجا بماند هجا تا قیامت بجا~~		از جمله زنانی که نامشان در شاهنامه آمده و در این مجموعه به آن‌ها پرداخته شده '''فرنگیس'''، '''گردآفرید''' و '''گشسپ‌بانو''' است. فرنگیس، دختر ارشد افراسیاب و همسیر سیاوش بود. مؤلف در ادامه درباره ضبط نام فرنگیس در منابع کهن توضیحاتی آورده و نوشته احتمال دارد ''شاهنامه'' ابومنصوری که بیشتر قسمت‌های آن از دست رفته این نام را گیسفَری ذکر کرده باشد و فردوسی به نیاز وزن آن را به فرنگیس تغییر داده است. در شاهنامه آمده که سیاوش پس از مستقر شدن در توران با فرنگیس ازدواج می‌کند. فرنگیس به هنگام کشته شدن سیاوش به دست افراسیاب، آبستن بود و با وساطت پیران، بخشیده شد.<ref name=''فرنگیس''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۱۴۷}}</ref>

			گردآفرید هم دختر گژدهم پاسدار دژ سپید، قلعه ایرانیان در مرز توران است. او در داستان غم‌انگیز رستم و سهراب نقش سلحشوری جسور را ایفا کرد.

			گشسپ‌بانو یا (بانو گشسپ) ملقب به سوار، دختر رستم و زن گیو است. سرگشت او در حماسه‌ای کوتاه حدود ۹۰۰ بیت به نام ''بانوگشسپ‌نامه'' از شاعری گمنام احتمالاً در قرن پنجم یا ششم آمده است. در این حماسه آمده که دلاوری‌های بانوگشسپ در کنار برادرش فرامرز در توران و هند توصیف شده است. در میان صحنه‌های پهلوانی او، نبرد وی با پدرش رستم به طور ناشناس چشمگیر است. از دیگر نکات این حماسه، رزم او با خواستگارانش است که بیشتر آن‌ها اسیر یا کشته شدند و تنها گیو بود که توانست از پس آزمون‌های رستم که برای خواستگاران تعیین کرده بود، برآید.<ref name=''بانو''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۱۶۵}}</ref>

	==بخش دوم==		==بخش دوم==
خط ۱۷۲:		خط ۱۷۸:
	*عسجدی		*عسجدی
	*عیوقی		*عیوقی

			نخستین مقاله در بخش دوم این مجموعه '''آداب معاشرت''' نام دارد. آداب معاشرت در عهد ساسانی، آداب معاشرت در رفتار و سخنوری،‌ آداب سفره و آداب معاشرت درباری مباحثی است که در این مقاله به آن پرداخته شده است.

			در این بخش پس از پرداختن به چهار شاعر به موضوع ادب در ادبیات فارسی پرداخته شده است. در مطلب '''تعریف ادب در ایران''' آمده است: طبق شاهنامه و دیگر آثاری که کاملاً در سنت فرهنگی ایرانی ریشه دارند، می‌توان ادب را ظرافت ایده‌آل در پندار، گفتار و کردار تعریف کرد. چگونگی این ظرافت در هر زمینه با آیین دقیق و خاصی تعریف شده که مهم‌ترین ویژگی آن رعایت اندازه (=اعتدال، میانه‌روی) در کارهاست. به عنوان نمونه در شاهنامه در باب آیین سخن گفتن به لزوم «نرم‌گویی» تصریح شده یعنی لحن و آهنگ سخن فرد باید نرم و آهسته باشد. و محتوی سخن انسان نباید درشت و آزارنده باشد. در مطلبی در شاهنامه درباره ادب چنین آمده است.
			{{شعر\|نستعلیق\|سبک=color: purple}}
			اگر بدگُمانی گشاید زوان تو تیزی مکن هیچ با بدگُمان
			وُ زآنپس چو مستی گُمانی برد وُ زاندازه گفتارِ او بگذرد
			تو پاسخ مر او را بداندازه گوی سَخُن‌های چرب‌ آور و تازه گوی

	==نوا، نما، نگاه==		==نوا، نما، نگاه==

بهار در ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۱۲:۱۰

2022-02-21T12:10:38Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۱۵:۴۰
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	'''شاهنامه و فرهنگ ایران''' دربردارنده مجموعه مقالات جلال خالقی مطلق در خصوص ایران‌شناسی به ویژه شاهنامه‌پژوهی است که به زبان انگلیسی در دانشنامه ایرانیکا منتشر شده‌اند. این مجموعه مقالات توسط فرهاد اصلانی و معصومه پورتقی ترجمه و به صورت کتاب درآمده است.		'''شاهنامه و فرهنگ ایران''' دربردارنده مجموعه مقالات جلال خالقی مطلق در خصوص ایران‌شناسی به ویژه شاهنامه‌پژوهی است که به زبان انگلیسی در دانشنامه ایرانیکا منتشر شده‌اند. این مجموعه مقالات توسط فرهاد اصلانی و معصومه پورتقی ترجمه و به صورت کتاب درآمده است.
	<center>* * * * *</center>		<center>* * * * *</center>
	این کتاب با ۳۳۲ صفحه دارای ~~یک پیشگفتار از جلال خالقی مطالق درخصوص ترجمه کتاب، یک~~ دیباچه و ۶۵ مقاله است. در پایان کتاب نیز کتاب‌شناسی جامع مقالات در دانشنامه ایرانیکا و نمایه آمده است. موضوع این مقالات تاریخ و فرهنگ ایران است که در فاصله سال‌های ۱۳۶۱ تا ۱۳۸۱ به قلم خالقی مطلق در دانشنامه ایرانیکا چاپ نیویورک به سرویراستاری احسان یارشاطر نوشته شده و در مجلدات یکم تا یازدهم این دانشنامه به چاپ رسیده است.		این کتاب با ۳۳۲ صفحه دارای پیشگفتار، دیباچه و ۶۵ مقاله است. در پایان کتاب نیز کتاب‌شناسی جامع مقالات در دانشنامه ایرانیکا و نمایه آمده است. موضوع این مقالات تاریخ و فرهنگ ایران است که در فاصله سال‌های ۱۳۶۱ تا ۱۳۸۱ به قلم جلال خالقی مطلق در دانشنامه ایرانیکا چاپ نیویورک به سرویراستاری احسان یارشاطر نوشته شده و در مجلدات یکم تا یازدهم این دانشنامه به چاپ رسیده است.

	۴۳ مقاله این مجموعه در ارتباط با شاهنامه است که بخش مهمی از مقالات را به خود اختصاص می‌دهد و ۲۲ مقاله دیگر در خصوص سایر موضوعات ایران‌شناسی از قبیل تاریخ و ادبیات و فرهنگ ایران است. به همین دلیل مدخل‌های این کتاب در دو بخش تقسیم‌بندی شده است.		۴۳ مقاله این مجموعه در ارتباط با شاهنامه است که بخش مهمی از مقالات را به خود اختصاص می‌دهد و ۲۲ مقاله دیگر در خصوص سایر موضوعات ایران‌شناسی از قبیل تاریخ و ادبیات و فرهنگ ایران است. به همین دلیل مدخل‌های این کتاب در دو بخش تقسیم‌بندی شده است.
خط ۱۳۷:		خط ۱۳۷:

	'''فردوسی، ابوالقاسم: زندگی‌نامه''' از جمله مقالات مفصل و طولانی این مجموعه است که نویسنده در آن به زندگی فردوسی، محیط و شرایط اجتماعی، مذهب و مسائلی از این دست پرداخته است. درباره نام و نشان او در آغاز این مقاله آمده است: غیر از کنیه او یعنی ابوالقاسم و تخلصش فردوسی، به طور قطع در باب نام وی یا هویت خاندانش اطلاعی در دست نیست. در منابع مختلف و در مقدمه برخی از دستنویس‌های شاهنامه نام وی منصور، حسن یا احمد آده و نام پدرش حسن، احمد یا علی و پدربزرگش شرفشاه ذکر شده است. از میان گزارش‌های گوناگون، سخن فتح‌بن علی بنداری که شاهنامه را در سال ۶۲۰ به عربی ترجمه کرده، اعتبار بیشتری دارد. او فردوسی را با نام «الأمیر الحکیم ابوالقاسم منصور بن الحسن الفردوسی الطوسی» یاد می‌کند. <ref name=''ابوالقاسم''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۱۱۷}}</ref>		'''فردوسی، ابوالقاسم: زندگی‌نامه''' از جمله مقالات مفصل و طولانی این مجموعه است که نویسنده در آن به زندگی فردوسی، محیط و شرایط اجتماعی، مذهب و مسائلی از این دست پرداخته است. درباره نام و نشان او در آغاز این مقاله آمده است: غیر از کنیه او یعنی ابوالقاسم و تخلصش فردوسی، به طور قطع در باب نام وی یا هویت خاندانش اطلاعی در دست نیست. در منابع مختلف و در مقدمه برخی از دستنویس‌های شاهنامه نام وی منصور، حسن یا احمد آده و نام پدرش حسن، احمد یا علی و پدربزرگش شرفشاه ذکر شده است. از میان گزارش‌های گوناگون، سخن فتح‌بن علی بنداری که شاهنامه را در سال ۶۲۰ به عربی ترجمه کرده، اعتبار بیشتری دارد. او فردوسی را با نام «الأمیر الحکیم ابوالقاسم منصور بن الحسن الفردوسی الطوسی» یاد می‌کند. <ref name=''ابوالقاسم''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۱۱۷}}</ref>
			در بخش دیگری آمده است: در مقدمه برخی از دست‌نویس‌های شاهنامه، از پدر فردوسی به عنوان دهقانی یاد شده که قربانی ظلم و ستم عامل مالیاتی طوس بوده است. اگرچه ممکن است این روایت، افسانه‌ای بیش نباشد، اما شکی نیست که فردوسی از طبقه دهقانان یا زمین‌داران بوده است... در شاهنامه دهقان از یک‌سو برابر با آزاده به معنای ایرانی آمده و از دیگر سو همسنگ با موبد به معنای حافظ و راوی داستان‌های باستان. فردوسی به جهت تربیت دهقانی خود، از فرهنگ و رسوم ایران باستان آگاه بود و او این دنش را با مطالعه روایات کهن بسط داد، تا آن‌جا که این موضوع بخشی از جهان‌بینی شاعر شده است.

			مهم‌ترین توصیف‌ها در شاهنامه توصیف نبردها، زیبایی انسان و طبیعت است. گرچه فردوسی خودش احتمالاً در رزمی شرکت نکرده بود، ولی وصف او از صحنه‌های پیکار، توصیف‌های خیال‌انگیز و مؤثری هستند.<ref name=''دهقان''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۱۳۵}}</ref>

			'''فردوسی، ابوالقاسم: هجونامه''' از دیگر مقالات این بخش است. هجونامه عنوان هجویه‌ای است منسوب به فردوسی که در هجای سلطان محمود سروده شده است. نظامی عروضی گزارش کرده است، پس از این‌که فردوسی شاهنامه را در غزنه تقدیم سلطان محمود کرد، به تحریک منازعان و به بهانه این‌که شاعر معتزلی و رافضی است، فقط بیست درهم به عنوان صله برای فردوسی تعیین شد. این کار بر شاعر گران آمد و او آن صله را میان فقاعی و حمامی تقسیم کرد و به طبرستان گریخت و در آن‌جا به فرمانروای آن دیار سپهبد شهریار از آل‌باوند پناه برد و سلطان محمود را هجو گفت. البته نویسنده کتاب با ذکر دلایلی چند اشاره می‌کند نمی‌توان به درستی بسیاری از جزئیات گزارش نظامی عروضی اعتماد کرد.

			به اعتقاد مؤلف مقاله، هجونامه فردوسی در میان هجویه‌های فارسی بی‌همتاست، چراکه در آن اثری از کلمات رکیک نیست. شیوه مؤدبانه‌ای که در هجونامه به کار رفته با عفت بیان شاهنامه کاملاً مطابقت دارد که همین نکته دلیل دیگری بر اصالت آن است. در عوض لحن شاعر در برخی ابیات بسیار تند و پرخاشجویانه است و با الفاظی چون ناسزا، بداصل، بدگوهر و پرستارزاده، سلطان را به باد دشنام گرفته و بدون این ابیات هجونامه اصالت خود را به عنوان هجا از دست می‌داد و تبدیل به یک شکواییه می‌شد. در پایان هجونامه بیتی هست که می‌گوید:

			که شاعر چو رنجد بگوید هجا بماند هجا تا قیامت بجا

	==بخش دوم==		==بخش دوم==

بهار در ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۱۱:۴۴

2022-02-21T11:44:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۱۵:۱۴
خط ۱۳۲:		خط ۱۳۲:
	نام پرچم ملی ایران در زمان اشکانیان و ساسانیان بود. در شاهنامه آمده است که وقتی کاوه آهنگر علیه ضحاک ستمگر شورش می‌کند، پیشبند چرمی‌آش را بر سر نیزه‌ای چوبی می‌آویزد. در نتیجه این شورش، تاج و تخت پادشاهی به شهریاری از خاندان سلطنتی کهن، یعنی فریدون می‌رسد و او آن پیشبند را به دیبا و زر و نقش و نگار و گوهر آراسته و از آن ریشه‌های سرخ، زرد (یا آبی) و بنفش آویخته و آن را درفش کاویانی می‌نامد. از آن پس،‌ هر پادشاهی که بر تخت می‌نشست گوهری به آن می‌افزود، تا آنجا که درفش در شبانگاه همچون خورشیدی تابان می‌درخشید.		نام پرچم ملی ایران در زمان اشکانیان و ساسانیان بود. در شاهنامه آمده است که وقتی کاوه آهنگر علیه ضحاک ستمگر شورش می‌کند، پیشبند چرمی‌آش را بر سر نیزه‌ای چوبی می‌آویزد. در نتیجه این شورش، تاج و تخت پادشاهی به شهریاری از خاندان سلطنتی کهن، یعنی فریدون می‌رسد و او آن پیشبند را به دیبا و زر و نقش و نگار و گوهر آراسته و از آن ریشه‌های سرخ، زرد (یا آبی) و بنفش آویخته و آن را درفش کاویانی می‌نامد. از آن پس،‌ هر پادشاهی که بر تخت می‌نشست گوهری به آن می‌افزود، تا آنجا که درفش در شبانگاه همچون خورشیدی تابان می‌درخشید.

	از دیگر مدخل‌های مندرج در بخش اول این مجموعه، مدخل «دقیقی» شاعر است که گفته می‌شود کار نظم شاهنامه را آغاز کرده است. نویسنده در خصوص این مدخل آورده است:		از دیگر مدخل‌های مندرج در بخش اول این مجموعه، مدخل «دقیقی» شاعر است که گفته می‌شود کار نظم شاهنامه را آغاز کرده است. نویسنده در خصوص این مدخل آورده است: ابومنصور احمدبن احمد دقیقی یکی از شعرای مشهور اواخر عهد سامانی است. تاریخ دقیق تولد و درگذشت او معلوم نیست، اما از آن‌جا که او نظم شاهنامه را گویا به امر نوح‌بن منصور (حکومت ۳۶۵-۳۷۸) آغاز کرده و فردوسی حدوداً در سال ۳۶۷ کار دقیقی را دنبال کرده است، مرگ دقیقی می‌بایست حدوداً در سال ۳۶۶ رخ داده باشد... اشارات مشخصی در شعر دقیقی هست که محققان را بر آن داشته تا مذهب وی را زردشتی بدانند... در بخش دیگر این مقاله آمده است: شهرت دقیقی بیشتر به سبب آن هزار بیتی است که در شاهنامه فردوسی از او به جای مانده است... موضوع هزار بیت دقیقی همان است که در رساله پهلوی ''یادگار زریران'' آمده است، اما همان‌طور که گایگر می‌گوید روایت دقیقی مستقیماً از داستان پهلوی آن گرفته نشده، بلکه وی آن را از ترجمه فارسی ''خدای‌نامه'' گرفته که در نکات مهمی از صورت اصلی آن متفاوت است. این‌که فردوسی هزار بیت دقیقی را در کتابش گنجانده و آن را بدون هیچ اشکالی ادامه می‌دهد، می‌تواند دلیلی بر این باشد که مأخذ هر دو ''شاهنامه'' ابومنصوری بوده است.

			در بخش دیگر این مدخل آمده که سبک دقیقی در هزار بیتش مشخصه‌های کهن‌تری نسبت به سبک فردوسی دارد، ولی شعرش خشک، و خالی از تشبیهات و توصیف‌‌هایی است که در شعر فردوسی دیده می‌شود.<ref name=''دقیقی''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۱۰۱-۱۰۳}}</ref>

			'''فردوسی، ابوالقاسم: زندگی‌نامه''' از جمله مقالات مفصل و طولانی این مجموعه است که نویسنده در آن به زندگی فردوسی، محیط و شرایط اجتماعی، مذهب و مسائلی از این دست پرداخته است. درباره نام و نشان او در آغاز این مقاله آمده است: غیر از کنیه او یعنی ابوالقاسم و تخلصش فردوسی، به طور قطع در باب نام وی یا هویت خاندانش اطلاعی در دست نیست. در منابع مختلف و در مقدمه برخی از دستنویس‌های شاهنامه نام وی منصور، حسن یا احمد آده و نام پدرش حسن، احمد یا علی و پدربزرگش شرفشاه ذکر شده است. از میان گزارش‌های گوناگون، سخن فتح‌بن علی بنداری که شاهنامه را در سال ۶۲۰ به عربی ترجمه کرده، اعتبار بیشتری دارد. او فردوسی را با نام «الأمیر الحکیم ابوالقاسم منصور بن الحسن الفردوسی الطوسی» یاد می‌کند. <ref name=''ابوالقاسم''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۱۱۷}}</ref>

بهار در ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۰۷:۱۵

2022-02-21T07:15:13Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۱۰:۴۵
خط ۱۲۳:		خط ۱۲۳:
	در ادامه این مطلب آمده است: طبق شاهنامه ببربیان از پوست پلنگ درست شده بود و از همین رو پلنگینه نیز خوانده شده است.<ref name=''ببربیان''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۶۵}}</ref>		در ادامه این مطلب آمده است: طبق شاهنامه ببربیان از پوست پلنگ درست شده بود و از همین رو پلنگینه نیز خوانده شده است.<ref name=''ببربیان''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۶۵}}</ref>

	'''«برمایه»''' نام گاوی است که فریدون را سه سال شیر داد و سرانجام به دست ضحاک کشته شد. این صورت نوشتاری برمایه تنها در شاهنامه یافت شده، در حالی که صورت درست آن یعنی برمایون، برای مثال در شعر فرالاوی و دقیقی ''لغت فرس'' و ''غررالسیر'' ثعالبی آمده است و حاکی از آن است که فردوسی به ضرورت وزن صورت برمایه را به جای برمایون خلق کرده است. مؤلف در خصوص این گاو آورده است: به گزارش شاهنامه فریدون به مدت سه سال از برمایه شیر خورد، اما از سوی دیگر آمده است که برمایه پس از فریدون زاده شد. احتمالاً اصل افسانه این بوده که فریدون و برمایه همزمان زاده شدند و فریدون از مادر برمایه شیر خورده بود.<ref name=''برمایه''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۷۳}}</ref>		'''«برمایه»'''
			نام گاوی است که فریدون را سه سال شیر داد و سرانجام به دست ضحاک کشته شد. این صورت نوشتاری برمایه تنها در شاهنامه یافت شده، در حالی که صورت درست آن یعنی برمایون، برای مثال در شعر فرالاوی و دقیقی ''لغت فرس'' و ''غررالسیر'' ثعالبی آمده است و حاکی از آن است که فردوسی به ضرورت وزن صورت برمایه را به جای برمایون خلق کرده است. مؤلف در خصوص این گاو آورده است: به گزارش شاهنامه فریدون به مدت سه سال از برمایه شیر خورد، اما از سوی دیگر آمده است که برمایه پس از فریدون زاده شد. احتمالاً اصل افسانه این بوده که فریدون و برمایه همزمان زاده شدند و فریدون از مادر برمایه شیر خورده بود.<ref name=''برمایه''>{{پک\|جلال خالقی مطلق\|۱۳۹۶\|ک= شاهنامه و فرهنگ ایران\|ص=۷۳}}</ref>

			'''بهزاد'''
			نام اسبی سیاهرنگ که به ترتیب متعلق به سیاوش، کیخسرو و گستاسپ بود. بهزاد همچون رخش رستم، زبان و احساس آدمی را درک می‌کرد. وقتی سیاوش در حال مرگ بود در گوش بهزاد خواند که به جز پسرش کیخسرو، به هیچ‌کس رکاب ندهد. پس از مرگ سیاوش بهزاد دور از مردمان، به گله‌ای از اسبان وحشی پیوست. کیخسرو به دنبال بهزاد رفت و بهزاد به محض دیدن کیخسرو او را شناخت.

			'''درفش کاویان'''
			نام پرچم ملی ایران در زمان اشکانیان و ساسانیان بود. در شاهنامه آمده است که وقتی کاوه آهنگر علیه ضحاک ستمگر شورش می‌کند، پیشبند چرمی‌آش را بر سر نیزه‌ای چوبی می‌آویزد. در نتیجه این شورش، تاج و تخت پادشاهی به شهریاری از خاندان سلطنتی کهن، یعنی فریدون می‌رسد و او آن پیشبند را به دیبا و زر و نقش و نگار و گوهر آراسته و از آن ریشه‌های سرخ، زرد (یا آبی) و بنفش آویخته و آن را درفش کاویانی می‌نامد. از آن پس،‌ هر پادشاهی که بر تخت می‌نشست گوهری به آن می‌افزود، تا آنجا که درفش در شبانگاه همچون خورشیدی تابان می‌درخشید.

			از دیگر مدخل‌های مندرج در بخش اول این مجموعه، مدخل «دقیقی» شاعر است که گفته می‌شود کار نظم شاهنامه را آغاز کرده است. نویسنده در خصوص این مدخل آورده است:

بهار در ‏۲ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۰۷:۰۳

2022-02-21T07:03:08Z

@@ خط ۸۹: / خط ۸۹: @@
 *گشسپ‌بانو
 *گیو
 ==بخش دوم==
 در این بخش مقالات مربوط به تاریخ و فرهنگ ایران آمده که بعضاً مرتبط با شاهنامه نیز هست.